Từ sửa chữa nhà ở đến xây mới hoặc phá dỡ công trình đều phát sinh gạch vỡ, bê tông, sắt thép, gỗ, kính và nhiều vật liệu dư. Nếu gom chung, rác thải xây dựng vừa chiếm diện tích vừa khiến quá trình vận chuyển, phân loại và xử lý mất nhiều thời gian hơn. Trong khi đó, không ít vật liệu vẫn có khả năng tái sử dụng hoặc tái chế. Vì vậy, phân loại ngay tại công trình là bước quan trọng để giảm lượng chất thải cuối cùng và tận dụng tốt hơn những vật liệu còn giá trị.
Rác thải xây dựng là gì?
Rác thải xây dựng là các loại chất thải phát sinh trong quá trình xây mới, sửa chữa, cải tạo hoặc phá dỡ công trình. Thành phần khá đa dạng, thường gồm đất đá, gạch, bê tông, vữa, sắt thép, gỗ, kính, nhựa, dây điện và những vật liệu hoàn thiện không còn sử dụng.
Đặc điểm dễ nhận thấy của nhóm chất thải này là khối lượng lớn, nhiều vật liệu nặng và cồng kềnh. Tuy nhiên, gọi chung là “rác” không có nghĩa tất cả đều phải đưa đi xử lý. Sắt thép, đồng, nhôm, gỗ còn tốt, gạch nguyên hoặc một phần vật liệu khoáng vẫn có khả năng được thu hồi.
Vì vậy, việc xác định vật liệu nào có thể dùng lại, vật liệu nào nên tái chế và phần nào thực sự phải xử lý sẽ giúp giảm đáng kể lượng chất thải phát sinh tại công trình.
Quy định về quản lý chất thải từ công trình
Việc quản lý rác thải xây dựng cần gắn với các quy định về bảo vệ môi trường thay vì đổ bỏ tùy ý. Luật Bảo vệ môi trường 2020 đặt ra yêu cầu quản lý chất thải từ khi phát sinh đến thu gom, vận chuyển và xử lý; Nghị định 08/2022/NĐ-CP cùng các văn bản hướng dẫn cũng quy định chi tiết nhiều nội dung liên quan đến quản lý chất thải.
Với chất thải có yếu tố nguy hại, việc phân loại, lưu giữ và chuyển giao cần tuân theo yêu cầu riêng. Đối với từng công trình, yêu cầu cụ thể còn phụ thuộc quy mô dự án, loại chất thải phát sinh và quy định quản lý tại địa phương.
Do đó, chủ đầu tư hoặc đơn vị thi công nên xác định phương án thu gom ngay từ đầu thay vì đợi đến khi vật liệu tồn đọng mới xử lý.
Phân loại rác thải xây dựng phổ biến
Thành phần rác thải xây dựng thay đổi theo từng giai đoạn thi công. Công trình phá dỡ thường có nhiều bê tông và thép, trong khi giai đoạn hoàn thiện lại phát sinh nhiều bao bì, kính, gỗ và vật liệu trang trí.
|
Nhóm vật liệu |
Ví dụ thường gặp | Hướng xử lý |
| Đất, đá | Đất đào móng, đá vụn |
Tái sử dụng hoặc chuyển xử lý phù hợp |
|
Gạch, bê tông |
Gạch vỡ, bê tông phá dỡ | Thu hồi, nghiền khi đáp ứng yêu cầu |
| Kim loại | Sắt, thép, đồng, nhôm |
Phân loại và tái chế |
|
Gỗ |
Cốp pha, pallet, cửa cũ | Ưu tiên tái sử dụng |
| Kính | Kính cửa, kính công trình |
Thu gom riêng |
|
Nhựa |
Ống PVC, bao bì, vật tư | Phân loại theo từng loại |
| Vật liệu đặc thù | Sơn, bao bì dính hóa chất |
Kiểm tra và xử lý riêng |
Tách vật liệu ngay khi phát sinh thường dễ hơn nhiều so với phân loại lại một hỗn hợp đã lẫn bê tông, đất, nhựa và rác sinh hoạt.
Vì sao nên phân loại ngay tại công trình?
Phân loại rác thải xây dựng tại nguồn giúp giảm khối lượng vật liệu phải đưa đến nơi xử lý cuối cùng, đồng thời rút ngắn thời gian dọn dẹp và vận chuyển. Gạch, bê tông, kim loại và gỗ khi được giữ riêng cũng có nhiều cơ hội tái sử dụng hoặc tái chế hơn thay vì bị trộn lẫn thành một khối chất thải khó xử lý.
Sắt thép là ví dụ khá rõ. Thép cây thừa, khung sắt, tôn hoặc kết cấu tháo dỡ không nên nằm lẫn trong đống bê tông. Tách riêng nhóm này giúp bốc xếp thuận tiện và tạo điều kiện đưa vật liệu vào quy trình tái chế sắt, nơi kim loại cũ được xử lý để tiếp tục trở thành nguồn nguyên liệu sản xuất.
Phân loại sớm còn giúp mặt bằng thi công gọn hơn, hạn chế vật liệu chiếm lối đi và giảm nguy cơ va vấp trong quá trình làm việc. Xe đẩy, nhân công và máy móc có không gian di chuyển thuận tiện hơn, đồng thời công trình cũng tránh phải mất thêm nhiều lần dọn và phân loại lại về sau.
Quy trình thu gom và xử lý tại công trình
Việc xử lý rác thải xây dựng nên được chuẩn bị từ trước khi thi công hoặc phá dỡ, nhất là với những dự án dự kiến phát sinh lượng vật liệu lớn.
Bước 1: Xác định nguồn phát sinh
Cần xác định trước những nhóm vật liệu có khả năng xuất hiện và ước tính khối lượng tương đối. Chẳng hạn, phá dỡ nhà bê tông thường phát sinh nhiều gạch, thép và bê tông; cải tạo văn phòng lại có thêm kính, trần, gỗ và nội thất.
Bước 2: Phân loại khi tháo dỡ
Sắt thép, đồng, nhôm, gỗ, kính và vật liệu khoáng được tách thành từng nhóm. Những thiết bị hoặc vật liệu còn nguyên, có khả năng sử dụng tiếp nên để riêng để tránh bị hư hỏng trong quá trình phá dỡ.
Bước 3: Bố trí khu tập kết
Khu lưu chứa cần tránh cản trở lối đi và hoạt động thi công. Vật liệu dễ phát tán bụi nên được che chắn phù hợp, còn thanh thép dài hoặc kết cấu nặng cần xếp ổn định để hạn chế nguy cơ đổ ngã.
Bước 4: Thu hồi vật liệu còn giá trị
Kim loại, máy móc, dây điện, gỗ và một số vật tư được kiểm tra trước khi đưa vào dòng chất thải chung. Phần có khả năng tái sử dụng hoặc tái chế được chuyển sang hướng thu hồi phù hợp.
Bước 5: Vận chuyển và xử lý
Phần vật liệu còn lại được vận chuyển đến địa điểm tiếp nhận phù hợp. Trong quá trình vận chuyển đất đá và vật liệu vụn, cần hạn chế rơi vãi, phát tán bụi hoặc ảnh hưởng đến khu vực xung quanh.
Những vật liệu nào có thể thu hồi?
Một phần đáng kể rác thải xây dựng vẫn có giá trị nếu được giữ tương đối sạch và phân loại từ đầu.
- Sắt thép: Có thể thu hồi để đưa trở lại ngành luyện kim.
- Đồng, nhôm: Nên tách riêng khỏi sắt và vật liệu khoáng.
- Gạch: Gạch còn nguyên có thể tận dụng cho một số hạng mục phù hợp.
- Bê tông: Một số nguồn bê tông có thể được nghiền thành cốt liệu tái chế.
- Gỗ: Cốp pha, pallet và thanh gỗ còn tốt có thể tiếp tục sử dụng.
- Kính: Cần phân loại và chuyển đến nơi có khả năng tiếp nhận phù hợp.
Nguyên tắc dễ áp dụng là ưu tiên sử dụng lại trước, tiếp đến mới tái chế và cuối cùng mới xử lý phần không còn khả năng thu hồi.
Tác động khi chất thải công trình không được kiểm soát
Nếu rác thải xây dựng bị tập kết tùy tiện, đất cát và vật liệu vụn có thể phát tán bụi hoặc trôi xuống hệ thống thoát nước khi trời mưa. Đống vật liệu lớn cũng chiếm lối đi và ảnh hưởng đến cảnh quan khu vực xung quanh.
Kính vỡ, đinh, thanh thép nhọn hoặc kết cấu xếp không ổn định còn tạo nguy cơ gây thương tích. Tại công trường đang hoạt động, những vật liệu này đặc biệt đáng lưu ý do công nhân và thiết bị phải di chuyển liên tục.
Ngoài vấn đề môi trường và an toàn, việc trộn chung còn làm mất cơ hội thu hồi tài nguyên. Một đoạn cáp đồng hoặc khung nhôm vốn có giá trị tái chế sẽ mất thêm nhiều công sức để tách ra nếu bị vùi trong đất đá.
Cách bố trí khu tập kết phù hợp
Để kiểm soát rác thải xây dựng tốt, không nhất thiết phải có một bãi tập kết quá rộng. Điều quan trọng hơn là các nhóm có hướng xử lý khác nhau được nhận diện rõ và không bị trộn lẫn.
Công trường rộng có thể bố trí khu kim loại, khu gạch bê tông, khu gỗ và khu chất thải còn lại. Với nhà phố, có thể dùng bao chứa, pallet hoặc thu gom theo từng đợt để tiết kiệm diện tích.
Riêng sắt, thép, đồng, nhôm, dây cáp hoặc máy móc tháo dỡ còn giá trị, chủ công trình có thể liên hệ đơn vị thu mua phế liệu để phân loại và thu gom riêng. Cách này phù hợp với nhóm vật liệu có khả năng thu hồi, thay vì xem phế liệu và toàn bộ chất thải công trình là cùng một loại.
Cách giảm chất thải ngay từ khi thi công
Giảm rác thải xây dựng hiệu quả nhất không phải đợi vật liệu trở thành rác rồi mới tìm cách xử lý. Ngay từ khâu dự toán, việc tính tương đối sát lượng gạch, thép, gỗ và vật liệu hoàn thiện cần dùng đã có thể hạn chế đáng kể phần dư.
Trong quá trình thi công, thép thừa, gỗ cốp pha, pallet hoặc vật liệu còn kích thước phù hợp nên được để riêng. Một đoạn thép dư từ hạng mục lớn đôi khi vẫn sử dụng được cho hạng mục nhỏ, thay vì đưa thẳng vào đống phế liệu.
Với công trình không có nhiều diện tích, có thể bắt đầu bằng ba nhóm đơn giản: vật liệu còn dùng được – phế liệu có thể thu hồi – chất thải cần xử lý. Cách chia này dễ nhớ và thực tế hơn việc bố trí quá nhiều nhóm ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Gạch và bê tông sau phá dỡ có tái chế được không?
Có thể. Một số loại gạch và bê tông phù hợp có thể được nghiền thành vật liệu có kích thước nhỏ để phục vụ những ứng dụng nhất định. Việc sử dụng còn phụ thuộc vào chất lượng và yêu cầu kỹ thuật.
Sắt thép tháo dỡ từ công trình nên xử lý thế nào?
Sắt thép nên được tách khỏi bê tông, gỗ và rác thông thường, sau đó tập kết gọn để thuận tiện cho bốc xếp. Phần kim loại này có thể được đưa vào chu trình thu hồi và tái chế.
Có nên trộn đất đá với rác sinh hoạt không?
Không nên. Hai dòng chất thải có đặc tính và hướng xử lý khác nhau. Việc trộn chung làm tăng khối lượng hỗn hợp và khiến công đoạn phân loại phía sau phức tạp hơn.
Công trình nhỏ có cần phân loại chất thải không?
Có. Dù lượng phát sinh ít, việc tách kim loại, gỗ và vật liệu còn dùng được vẫn giúp giảm lượng phải vận chuyển. Công trình nhỏ cũng không cần hệ thống cầu kỳ, chỉ cần chia khu hoặc sử dụng bao chứa riêng.
Kết luận
Quản lý rác thải xây dựng hiệu quả nên bắt đầu ngay từ nơi vật liệu phát sinh thay vì đợi đến cuối công trình mới dọn. Việc tách gạch, bê tông, sắt thép, gỗ và kim loại màu thành từng nhóm giúp tăng khả năng tái sử dụng, tái chế và thu hồi giá trị. Với công trình có mặt bằng nhỏ, phân nhóm đơn giản kết hợp thu gom theo từng đợt thường dễ áp dụng hơn. Quan trọng nhất là vật liệu còn giá trị được đưa đúng dòng thu hồi, còn phần chất thải cần xử lý được chuyển giao theo quy định.
Liên hệ
CÔNG TY TNHH PHẾ LIỆU VIN
Trụ sở chính: 02 đường số 7, KDT Vạn Phúc, HCM
Điện thoại: 0346212212
Email: info.phelieuvin@gmail.com
