Tác Hại Của Rác Thải Nhựa Đối Với Môi Trường Và Cuộc Sống

Tác hại của rác thải nhựa không còn là câu chuyện xa xôi ngoài biển hay trong các báo cáo môi trường. Ở Việt Nam, World Bank ước tính mỗi năm có khoảng 2,8–3,1 triệu tấn rác thải nhựa phát sinh trên đất liền, trong đó ít nhất 10% có nguy cơ rò rỉ ra sông, biển nếu quản lý không tốt.

Nhựa dùng một lần có thể chỉ được sử dụng vài phút, nhưng khi bị vứt sai chỗ, chúng tồn tại rất lâu trong môi trường. Từ túi nilon, chai PET, hộp xốp đến màng PE trong nhà xưởng, nhiều loại nhựa vẫn có thể thu hồi nếu được phân loại, giữ sạch và chuyển về đúng kênh xử lý.

Rác thải nhựa là gì?

Rác thải nhựa là các sản phẩm làm từ nhựa bị loại bỏ sau quá trình sử dụng. Nhóm này gồm túi nilon, chai nước, ly nhựa, hộp xốp, màng bọc thực phẩm, bao bì đóng gói, can nhựa, pallet nhựa, ống PVC và các loại nhựa công nghiệp.

Nhựa được dùng nhiều vì nhẹ, bền, chống nước và giá rẻ. Nhưng cũng chính vì bền nên khi thải ra môi trường, chúng khó phân hủy tự nhiên. Theo thời gian, nhựa có thể vỡ thành mảnh nhỏ hơn, tạo thành vi nhựa và tiếp tục tồn tại trong đất, nước, không khí.

Ở góc nhìn khác, vấn đề không chỉ là “nhựa gây hại”, mà là nhựa bị bỏ sai chỗ. Một bao chai PET sạch có thể đi vào tái chế, nhưng nếu lẫn thức ăn thừa, dầu mỡ hoặc hóa chất, giá trị thu hồi giảm rất mạnh.

Thực trạng rác thải nhựa hiện nay

Thực trạng rác thải nhựa đáng lo vì nhựa xuất hiện ở gần như mọi nơi: gia đình, chợ, văn phòng, quán ăn, siêu thị, kho hàng, nhà xưởng và công trình xây dựng.

World Bank cũng cảnh báo lượng nhựa rò rỉ ra đường thủy ở Việt Nam có thể tăng hơn gấp đôi vào năm 2030 nếu quy trình thu gom, tái chế và xử lý không được cải thiện.

Tác hại của rác thải nhựa đối với môi trường

Ô nhiễm môi trường do rác nhựa thường bắt đầu từ những vật rất nhỏ: một túi nilon bị gió cuốn, một chai nhựa trôi xuống cống, một hộp xốp bị bỏ lại sau bữa ăn.

Khi nằm trong đất, nhựa làm giảm khả năng thấm nước, ảnh hưởng đến hệ vi sinh và chất lượng đất. Ở đô thị, túi nilon và bao bì nhựa có thể làm tắc cống rãnh, khiến tình trạng ngập cục bộ nghiêm trọng hơn sau mưa lớn.

Khi trôi ra sông, hồ và biển, nhựa gây hại cho sinh vật thủy sinh. Rùa biển, cá, chim biển có thể nuốt nhầm mảnh nhựa hoặc bị mắc kẹt trong dây, lưới, bao bì. Vấn đề không dừng ở rác nổi trên mặt nước, vì nhựa còn phân rã thành vi nhựa và lan rộng trong hệ sinh thái.

Tác hại của rác thải nhựa đối với sức khỏe con người

Ảnh hưởng của rác thải nhựa đến sức khỏe đáng lo nhất nằm ở vi nhựa. UNEP cho biết vi nhựa có thể di chuyển qua chuỗi thức ăn, đất, nước, băng và cả không khí.

Báo cáo của WHO về vi nhựa trong nước uống cũng ghi nhận vi nhựa xuất hiện trong chu trình nước, bao gồm nguồn nước và nước uống đóng chai hoặc nước máy. WHO nhấn mạnh cần thêm nghiên cứu để đánh giá đầy đủ rủi ro sức khỏe, nhưng việc giảm phát sinh nhựa và kiểm soát nguồn ô nhiễm vẫn là hướng cần thiết.

Một tổng quan đăng trên Science năm 2024 cũng cho thấy vi nhựa đã được phát hiện trong thực phẩm, nước uống, không khí và nhiều mô/cơ quan của con người. Điều này không có nghĩa mọi tiếp xúc đều gây bệnh ngay lập tức, nhưng là tín hiệu rõ ràng rằng nhựa sau khi thải bỏ vẫn có thể quay lại đời sống con người theo nhiều đường khác nhau.

Tác hại của rác thải nhựa đối với kinh tế

Rác nhựa bị bỏ sai cách không chỉ gây ô nhiễm mà còn làm mất giá trị vật liệu. Với nhà xưởng, cửa hàng hoặc kho hàng, nhiều loại nhựa như màng PE, can HDPE, nhựa PP, pallet nhựa vẫn có thể thu hồi nếu được gom đúng.

IFC và World Bank từng ghi nhận Việt Nam chỉ tái chế khoảng 33% các loại nhựa chính trong năm 2019; khoảng 2,62 triệu tấn nhựa bị thải bỏ mỗi năm, làm thất thoát giá trị vật liệu đáng kể.

Từ thực tế thu mua, chỉ cần để màng PE lẫn đất cát, chai nhựa lẫn thức ăn hoặc can nhựa lẫn hóa chất, giá trị cả lô phế liệu có thể giảm mạnh. Doanh nghiệp vừa mất nguồn thu, vừa tốn thêm chi phí xử lý rác.

Rác nhựa chỉ thật sự nguy hại khi không có đường thu hồi

Nhiều người nhìn nhựa sau sử dụng như một loại rác vô giá trị. Nhưng với ngành phế liệu, không phải nhựa nào cũng nên đi thẳng ra bãi chôn lấp.

Một bao chai PET khô, một lô màng PE sạch hay can HDPE đã làm rỗng vẫn có thể được thu gom, phân loại và đưa vào chuỗi tái chế. Ngược lại, nếu những vật liệu này bị trộn lẫn với rác sinh hoạt, chi phí làm sạch cao hơn và khả năng tái chế giảm đi nhiều.

Vì vậy, các giải pháp giảm thiểu rác thải nhựa không nên chỉ dừng ở lời khuyên “hạn chế dùng nhựa”. Cách thực tế hơn là giảm nhựa dùng một lần, phân loại nhựa tại nguồn, giữ nhựa sạch và chuyển vật liệu còn giá trị cho đơn vị thu gom phù hợp.

Giải pháp hạn chế tác hại của rác thải nhựa

Giảm tác hại của rác thải nhựa cần làm từ điểm phát sinh, không đợi đến khi rác đã lẫn hết mới xử lý.

Gia đình có thể bắt đầu bằng việc mang túi vải khi mua sắm, dùng bình nước cá nhân, hạn chế hộp xốp và tách riêng chai nhựa sau sử dụng. Không cần rửa quá kỹ từng chai, nhưng nên đổ hết nước, gạt bỏ thức ăn và để ráo.

Tại Phế liệu Vin, chúng tôi thường tư vấn cho các nhà xưởng đối tác cách bố trí khu vực gom màng PE, can HDPE, pallet nhựa và bao bì nhựa ngay cạnh điểm phát sinh. Màng PE nên buộc gọn, can nhựa cần làm rỗng, còn nhựa dính hóa chất phải tách riêng, không để chung với nhựa tái chế thông thường.

Bên cạnh đó, các dòng nhựa còn giá trị nên được chuyển cho đơn vị thu mua phế liệu để tiếp tục đi vào chuỗi tái chế thay vì bỏ lẫn trong rác sinh hoạt.

Những sai lầm khiến rác nhựa gây ô nhiễm nặng hơn

Đốt rác nhựa ngoài trời

Đốt nhựa ngoài trời là cách xử lý sai, dễ phát sinh khói bụi và khí độc. Việc này không làm rác “biến mất” an toàn mà chỉ chuyển ô nhiễm từ dạng rắn sang không khí.

Trộn nhựa sạch với rác hữu cơ

Chai nhựa, hộp nhựa, ly nhựa nếu lẫn thức ăn thừa sẽ bốc mùi và khó làm sạch. Đây là lý do nhiều vật liệu đáng lẽ tái chế được lại bị loại bỏ.

Để nhựa phế liệu ngoài trời quá lâu

Màng PE, pallet nhựa, bao bì công nghiệp nếu để mưa nắng, dính bùn đất hoặc lẫn rác công trình sẽ giảm giá trị thu mua. Với doanh nghiệp, nên có khu tập kết khô ráo và có mái che.

Vai trò của đơn vị thu mua phế liệu trong giảm ô nhiễm nhựa

Đơn vị thu mua phế liệu là mắt xích giúp nhựa sau sử dụng đi tiếp vào chuỗi tái chế. Nếu không có khâu thu gom và phân loại, nhiều loại nhựa vẫn còn giá trị sẽ bị đưa thẳng đến bãi rác.

Tại Phế liệu Vin, khi khảo sát nhà xưởng, chúng tôi thường kiểm tra ba điểm: loại nhựa phát sinh nhiều nhất, mức độ lẫn tạp chất và vị trí tập kết có khô ráo hay không. Chỉ cần chỉnh lại khu gom nhựa, tách màng PE khỏi rác sinh hoạt và gom can nhựa riêng, nhiều doanh nghiệp đã giảm được lượng rác phải xử lý hằng tuần.

Với các dòng nhựa dính hóa chất, dầu nhớt, sơn hoặc dung môi, Phế liệu Vin không khuyến khích gom chung với phế liệu thông thường. Nhóm này cần được kiểm tra và hướng dẫn xử lý theo đúng quy định môi trường.

Kết luận

Tác hại của rác thải nhựa sẽ tiếp tục tăng nếu mỗi cá nhân và doanh nghiệp vẫn giữ thói quen dùng xong rồi bỏ chung tất cả vào rác sinh hoạt. Cách làm bền vững hơn là giảm nhựa dùng một lần, giữ nhựa sạch sau sử dụng, phân loại tại nguồn và đưa vật liệu còn giá trị vào đúng kênh thu hồi. Nếu cần xử lý nhựa, carton, kim loại hoặc phế liệu công nghiệp với số lượng lớn, Phế liệu Vin có thể hỗ trợ khảo sát và thu mua tận nơi nhanh chóng, minh bạch.

Liên hệ

CÔNG TY TNHH PHẾ LIỆU VIN

Trụ sở chính: 02 đường số 7, KDT Vạn Phúc, HCM

Điện thoại: 0919094839

Email: info.phelieuvin@gmail.com