Trong quá trình xây dựng, cải tạo hoặc tháo dỡ công trình, nhiều vật liệu như sắt thép, nhôm, đồng và dây điện không còn được sử dụng. Một số có thể tận dụng cho hạng mục khác, trong khi phần còn lại được thu hồi để tái chế. Việc quản lý phế liệu công trình vì vậy không chỉ giúp giải phóng mặt bằng mà còn hạn chế lãng phí vật tư. Vậy những vật liệu này thường phát sinh ở đâu, được phân loại như thế nào và cần lưu ý gì khi thanh lý?
Phế liệu công trình là gì?
Phế liệu công trình là những vật liệu được loại ra trong quá trình thi công, sửa chữa, cải tạo hoặc tháo dỡ công trình xây dựng và có khả năng được thu hồi làm nguyên liệu cho hoạt động sản xuất khác.
Nhóm vật liệu này thường bao gồm sắt thép dư, nhôm, đồng, dây cáp điện và một số vật liệu có thể tái chế. Nguồn phát sinh có thể đến từ phần vật tư thừa sau gia công hoặc các bộ phận được tháo khỏi công trình cũ.
Cần phân biệt phế liệu với chất thải xây dựng thông thường. Không phải mọi vật liệu bị loại bỏ đều có khả năng tái chế, đặc biệt là những thành phần bị nhiễm bẩn hoặc cần xử lý theo quy định riêng.
Phế liệu thường xuất hiện ở những giai đoạn thi công nào?
Lượng phế liệu công trình có thể thay đổi theo quy mô, phương pháp thi công và đặc điểm từng dự án. Mỗi giai đoạn thường phát sinh những nhóm vật liệu khác nhau.
Giai đoạn thi công phần thô
Quá trình gia công cốt thép, lắp dựng kết cấu và thi công móng có thể tạo ra đầu mẩu thép, dây buộc hoặc những đoạn vật liệu không còn phù hợp với kích thước thiết kế.
Giai đoạn hoàn thiện công trình
Khi lắp đặt cửa, lan can, trần và hệ thống kỹ thuật, công trình có thể phát sinh nhôm cắt dư, dây điện thừa, ống kim loại và các phụ kiện không sử dụng hết.
Giai đoạn cải tạo và tháo dỡ
Những công trình được nâng cấp thường phát sinh khung cửa, đường ống, kết cấu thép và thiết bị cũ. Một số bộ phận còn khả năng sử dụng, trong khi phần khác cần được phân loại để tái chế.
Việc xác định nguồn phát sinh ngay từ từng giai đoạn giúp đơn vị thi công chủ động bố trí khu vực tập kết và hạn chế vật liệu bị trộn lẫn.
Những loại phế liệu công trình có thể thu hồi
Tùy đặc điểm công trình, phế liệu công trình được chia thành nhiều nhóm vật liệu với khả năng tái chế và giá trị khác nhau.
|
Nhóm vật liệu |
Nguồn phát sinh phổ biến | Đặc điểm thu hồi |
| Sắt thép | Cốt thép dư, khung kết cấu, lan can |
Có thể phân loại theo chủng loại và kích thước |
|
Nhôm |
Khung cửa, vách ngăn, thanh định hình | Cần tách kính và phụ kiện khác |
| Đồng | Dây điện, đường ống, thiết bị kỹ thuật |
Giá trị phụ thuộc độ sạch và thành phần |
|
Inox |
Tay vịn, đường ống, thiết bị nhà bếp | Nên phân loại theo mác vật liệu |
| Dây cáp điện | Hệ thống điện tháo dỡ |
Cần xác định chất liệu lõi dẫn điện |
|
Kim loại hỗn hợp |
Phụ kiện, chi tiết liên kết, thiết bị cũ |
Có thể cần tháo tách trước khi tái chế |
Mỗi nhóm vật liệu có yêu cầu xử lý riêng. Phân loại ngay tại khu vực phát sinh sẽ thuận tiện hơn so với việc tập kết toàn bộ rồi mới tiến hành tách riêng.
Vì sao vật liệu dư sau thi công cần được kiểm kê?
Không phải toàn bộ vật tư còn lại sau thi công đều trở thành phế liệu công trình. Một số thanh thép, ống kim loại hoặc phụ kiện chưa sử dụng vẫn có thể đáp ứng yêu cầu kỹ thuật cho những hạng mục khác.
Kiểm kê giúp xác định số lượng vật tư còn sử dụng được, phần cần lưu kho và lượng vật liệu có thể thanh lý. Đây cũng là cơ sở để đối chiếu mức tiêu hao thực tế với kế hoạch ban đầu.
Đối với dự án có nhiều nhà thầu phụ, việc ghi nhận nguồn phát sinh còn giúp làm rõ trách nhiệm quản lý và quyền sở hữu vật liệu trước khi bàn giao.
Cách phân loại vật liệu tại khu vực thi công
Để quản lý phế liệu công trình hiệu quả, đơn vị thi công nên xây dựng phương án phân loại phù hợp với diện tích mặt bằng và lượng vật liệu phát sinh.
- Sắt thép: Tách riêng thép thanh, thép tấm, thép hình và các đoạn kim loại hỗn hợp.
- Đồng và nhôm: Bố trí khu vực lưu trữ riêng để hạn chế nhầm lẫn với sắt thép.
- Dây điện: Phân loại theo chất liệu lõi và tình trạng lớp vỏ, không tự ý xử lý dây còn kết nối nguồn điện.
- Inox: Tách khỏi thép carbon thông thường để thuận tiện cho việc xác định thành phần.
- Vật liệu chưa xác định: Lưu giữ riêng để kiểm tra trước khi đưa vào nhóm tái chế phù hợp.
Cách phân loại này giúp giảm thời gian kiểm kê, đồng thời hạn chế tình trạng vật liệu có giá trị khác nhau bị trộn lẫn.
Thiết bị điện tháo dỡ có được tính là phế liệu không?
Trong quá trình cải tạo nhà xưởng hoặc hệ thống kỹ thuật, phế liệu công trình có thể bao gồm những thiết bị điện đã ngừng sử dụng. Tuy nhiên, không phải thiết bị nào cũng nên được tháo tách ngay để lấy kim loại.
Chẳng hạn, tủ điện công nghiệp cũ có thể chứa vỏ thép, thanh đồng, dây dẫn, thiết bị đóng cắt và bảng mạch điều khiển. Nếu còn đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, một số bộ phận có thể được xem xét tái sử dụng sau khi kiểm tra.
Đối với thiết bị không còn khả năng hoạt động, việc thu hồi cần được thực hiện bởi nhân sự có chuyên môn. Những linh kiện có khả năng tích điện hoặc chứa thành phần cần quản lý riêng phải được xử lý phù hợp.
Tính khối lượng phế liệu trước khi thanh lý như thế nào?
Khối lượng là một trong những thông tin quan trọng khi xác định giá trị phế liệu công trình. Với vật liệu có hình dạng đơn giản, có thể ước lượng dựa trên kích thước và khối lượng riêng.
Công thức cơ bản:
Khối lượng (kg) = Thể tích (m³) × Khối lượng riêng (kg/m³)
Ví dụ, một tấm thép có chiều dài 2m, chiều rộng 1m và độ dày 0,005m. Lấy khối lượng riêng của thép khoảng 7.850kg/m³:
2 × 1 × 0,005 × 7.850 = 78,5kg
Như vậy, tấm thép có khối lượng lý thuyết khoảng 78,5kg. Với vật liệu bị biến dạng, có nhiều khoảng rỗng hoặc lẫn thành phần khác, cần cân thực tế để xác định khối lượng giao dịch.
Những vấn đề dễ phát sinh khi tập kết phế liệu
Nếu không được quản lý phù hợp, phế liệu công trình có thể gây cản trở hoạt động thi công và làm tăng chi phí xử lý.
- Chiếm diện tích mặt bằng: Sắt thép và vật liệu tháo dỡ tập kết không đúng vị trí có thể ảnh hưởng đến lối đi, khu vực vận chuyển và lưu trữ vật tư.
- Lẫn vật liệu không thể tái chế: Đất đá, bê tông vụn hoặc rác sinh hoạt trộn chung với kim loại khiến quá trình phân loại mất nhiều thời gian hơn.
- Nguy cơ mất an toàn: Thanh thép có đầu nhọn, tấm kim loại sắc cạnh và thiết bị điện chưa được xử lý an toàn có thể gây tai nạn.
- Khó xác định khối lượng: Vật liệu phát sinh từ nhiều hạng mục nhưng không được ghi nhận riêng dễ dẫn đến sai lệch khi kiểm kê.
Bố trí khu vực tập kết phù hợp và kiểm tra định kỳ sẽ giúp hạn chế những vấn đề này.
Nên thu gom theo từng đợt hay chờ hoàn thành công trình?
Thời điểm thanh lý phế liệu công trình phụ thuộc vào tiến độ thi công, diện tích lưu trữ và lượng vật liệu phát sinh.
Với công trình nhỏ, việc tập kết và xử lý sau khi hoàn thành một hạng mục có thể giúp giảm số lần vận chuyển. Tuy nhiên, cần bảo đảm khu vực lưu trữ không ảnh hưởng đến sinh hoạt và an toàn thi công.
Đối với dự án lớn, thu gom định kỳ thường phù hợp hơn vì vật liệu phát sinh liên tục. Phương án này giúp giải phóng mặt bằng, giảm lượng vật liệu tồn đọng và thuận tiện cho công tác quản lý.
Kết luận
Phế liệu công trình phát sinh trong nhiều giai đoạn xây dựng, cải tạo và tháo dỡ, với thành phần chủ yếu gồm sắt thép, nhôm, đồng và các vật liệu có thể tái chế. Việc kiểm kê, phân loại và thu gom đúng cách giúp hạn chế lãng phí, đồng thời giữ khu vực thi công gọn gàng hơn. Nếu cần tìm hiểu thêm về giá trị vật liệu hoặc dịch vụ thu mua phế liệu từ công trình, bạn có thể tham khảo Phế Liệu Vin để được tư vấn phương án thu hồi phù hợp.
Liên hệ
CÔNG TY TNHH PHẾ LIỆU VIN
Trụ sở chính: 02 đường số 7, KDT Vạn Phúc, HCM
Điện thoại: 0919094839
Email: info.phelieuvin@gmail.com
